Józef Pater

Józef Pater był polskim malarzem i politykiem zaangażowanym w ruch socjalistyczny. W 1912 roku włączył się w działalność Polskiej Partii Socjalistycznej – Frakcji Rewolucyjnej, a wówczas przystąpił do Związku Strzeleckiego \"Strzelec\". W 1914 rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, które przerwał, aby wstąpić w szeregi Legionów Polskich. Od listopada 1916 pracował w biurach rekrutacyjnych w Siedlcach i Łukowie; po odmowie złożenia przysięgi cesarzowi Austrii został uwięziony. Uwolniony po odzyskaniu przez Polskę niepodległości pozostawał w Wojsku Polskim jako ochotnik. Po listopadzie 1920 przebywał poza służbą wojskową, do której powrócił w listopadzie 1924, aby ponownie przejść do rezerwy z końcem 1929. Od 1930 pracował jako delegat rządu, został oddelegowany do Torunia, a następnie do Kutna i Grodziska Mazowieckiego. W 1932 został prezesem kutnowskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych. W styczniu 1934 został pracownikiem Agencji Radiofonii przy Polskim Radiu, stanowisko to zajmował do czerwca 1935, gdy został radnym w Grodzisku Mazowieckim. Po wybuchu II wojny światowej został naczelnym dowódcą Gwardii Obrony Narodowej, wchodzącej w skład Konfederacji Narodu. W kwietniu 1940 Gwardia Obrony Narodowej weszła w skład Związku Czynu Zbrojnego, a ta w październiku dołączyła do Konfederacji Zbrojnej. Pater używał pseudonimu \"Orlot\". 15 lutego 1941 został wraz z żoną aresztowany i uwięziony na Pawiaku. Podczas przebywania w lazarecie Zygmunt Śliwicki i Franciszek Znamirowski dali mu możliwość ucieczki, z której nie skorzystał w obawie, że jego żona stanie się ofiarą zemsty straży więziennej. W transporcie więźniów w dniu 17 kwietnia 1942 został przewieziony do Auschwitz, otrzymał numer 31225 i został zarejestrowany jako polski więzień polityczny. Zmarł 24 czerwca 1942.